کالبدشکافی مارکتینگ در بحران؛ آفرتو چگونه قطعی ۸۸ روزه اینترنت بینالملل را مدیریت کرد؟
بحران قطعی کامل اینترنت بینالملل از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا اوایل خرداد ۱۴۰۵، بیپیشینهترین چالش ساختاری اکوسیستم دیجیتال ایران را رقم زد. در این بازه ۸۸ روزه، جریان عادی جذب کاربر، تحلیل داده و بازاریابی دیجیتال عملاً متوقف شد. با این حال، بررسی استراتژیهای برخی مجموعهها نشان میدهد که با تکیه بر زیرساختهای جایگزین و واکنش سریع، میتوان حتی در وضعیت ایراناکسس نیز تداوم کسبوکار را حفظ کرد.
در این مطلب، عملکرد و راهکارهای فنی و مارکتینگ پلتفرم آفرتو (مرجع اشتراکگذاری تخفیف و کدهای معرف) را به عنوان یک مطالعه موردی بررسی میکنیم؛ پلتفرمی که توانست در این بحران، پایداری خدمات خود را حفظ کرده و به بازتوزیع ترافیک در شبکه ملی اطلاعات کمک کند.
تغییرات رادیکال در رفتار مصرفکننده و هجرت به اپلیکیشن
با آغاز بحران و محدود شدن شبکه به اینترنت داخلی، اولویتها و رفتارهای آنلاین کاربران در کوتاهترین زمان ممکن دستخوش تغییر شد. تحلیل دادههای این دوره نشاندهنده چند روند کلیدی است:
- کوچ به بستر اپلیکیشن: به دلیل پایداری بالاتر دسترسی به اپلیکیشنها در پلتفرمهای دانلود داخلی نسبت به وبسایتها روی نت ملی، کاربران به سرعت به سمت نصب اپلیکیشنها هدایت شدند که رشد چشمگیری را برای نسخه موبایل این پلتفرم ثبت کرد.
- تغییر اولویتهای سبد خرید: بخش عمدهای از بودجه سبد خرید کاربران به سمت سوپرمارکتهای آنلاین و تامین مایحتاج اساسی در شرایط جنگی هدایت شد. با این حال، فروشگاههای اینترنتی بزرگ کشور علیرغم شرایط بحرانی، تداوم فروش خود را حفظ کردند.
- اقبال به سرگرمیهای دیجیتال خانگی: پلتفرمهای تماشای فیلم و سریال (VOD) و پلتفرمهای کتاب صوتی داخلی به دلیل قطع دسترسی به سرویسهای خارجی، با موج بزرگی از تقاضا مواجه شدند.
- خلق ارزش با کمپین «برای وقتی نت قطعه»: این مجموعه با شناسایی سریع پلتفرمهای فعال روی نت ملی، کمپینی اختصاصی راهاندازی کرد. در این بخش، دسترسی کاربران به جدیدترین کدهای تخفیف فروشگاههای اینترنتی، صرافیهای رمزارز و بروکرهای فارکس که روی شبکه داخلی در دسترس بودند تسهیل شد تا زنجیره مبادلات مالی و تامین نیازهای مردم قطع نشود.
چالش بقا در موتورهای جستجوی بومی و بحران گوگل
بزرگترین گره کور این بازه ۸۸ روزه، کانالهای سرچ و هدایت ترافیک بود. ارزیابی این چالش در دو فاز قابل بررسی است:
فاز اول: غیبت ۲ ماهه گوگل و تجربه سرچباکسهای بومی
در دو ماه ابتدایی بحران، گوگل کاملاً از دسترس خارج بود و بار اصلی سرچ بر دوش موتورهای جستجوی بومی «ذرهبین» و «گردو» افتاد. عملکرد این دو پلتفرم تفاوتهای ساختاری زیادی داشت:
- ذرهبین: به دلیل نبود کنسول اختصاصی وبمسترها، اتکا به کش قدیمی نتایج گوگل و عدم بهرهمندی از الگوریتمهای رتبهبندی بومی، کارایی پایینی داشت. از سوی دیگر، اعمال سلیقه در پروموت غیرارگانیک برخی سایتها، چالش جدی برای سئو و رقابت عادلانه پلتفرمها ایجاد کرد.
- گردو: عملکرد منصفانهتری نشان داد و دستکاریهای سلیقهای در نتایج آن دیده نمیشد. اگرچه از نظر زیرساخت فنی محدودیتهایی داشت، اما پیادهسازی قبلی زیرساخت سرچادز (Search Ads) در آن یک مزیت عملیاتی به شمار میرفت.
فاز دوم: بازگشت گامبهگام به اینترنت بینالملل
از ۲۷ فروردینماه، دسترسی به موتور جستجوی گوگل برای کاربران داخل کشور برقرار شد و سرانجام در اوایل خرداد ۱۴۰۵، دسترسی به اینترنت بینالملل به طور کامل به حالت عادی بازگشت.
مهندسی بقا؛ مارکتینگ بدون ابزارهای بینالمللی
قطع اینترنت به معنای کور شدن چشمهای مارکتینگ یعنی از کار افتادن پلتفرمهای تحلیلی و ترکینگ (مانند گوگل آنالیتیکس) و ابزارهای تبلیغاتی خارجی بود. راهکار تقابل با این بنبست شامل دو اقدام استراتژیک بود:
۱. کالیبره کردن ابزارهای داخلی: با تکیه بر تجربیات به دست آمده از قطعیهای پاییز ۱۴۰۱، خرداد، تیر و دیماه ۱۴۰۴، ابزارهای موازی داخلی و سیستمهای درونبرنامهای ستاپ شدند تا رصد رفتار کاربر و مدیریت کمپینها متوقف نشود. ۲. سوییچ به پیامرسانهای پرمخاطب: با توجه به نصب گسترده پیامرسانهای داخلی توسط عموم جامعه در روزهای بحران، این پلتفرم با راهاندازی بازو (ربات) اختصاصی در پیامرسان بله، دسترسی سریع و بدون واسطه کاربران به وباپلیکیشن و کدهای فعال را برقرار کرد.
همزمان، اجرای کمپینهای مشترک و همهجانبه در کانالهای ارتباطی دردسترس با برندها و کسبوکارهای همکار در داخل و خارج کشور، کمک کرد تا علیرغم محدودیتهای شدید زیرساختی، جریان فروش پلتفرمها حفظ شده و ثبتنام و معاملات کاربران با کمترین اصطکاک انجام شود.
نجات سایتهای ایرانی از دیایندکس
یکی از ارزشمندترین اقدامات انجامشده در این دوره که سرفصلی مهم در حوزه مسئولیت اجتماعی به شمار میرود، اقدامات تخصصی تیم سئو آفرتو به مدیریت پرهام سماوات بود. با قطع دسترسی به لایه بینالملل، خطر دیایندکس شدن (حذف کامل از نتایج گوگل) به دلیل عدم دسترسی کراولرهای گوگل به سرورهای داخل کشور، بیزنسهای زیادی را تهدید میکرد.
تیم سئو این مجموعه با تدوین و انتشار آموزشهای تخصصی و رایگان، به یاری پلتفرمهای ایرانی آمد. این راهکارها شامل موارد زیر بود:
- آموزش نحوه پیادهسازی اتصال دوگانه سایت برای دسترسی همزمان کاربران داخل (نت ملی) و رباتهای خارج از کشور (Googlebot).
- کانفیگ تخصصی سرور جهت میزبانی همزمان و هدایت صحیح رباتهای موتورهای جستجو به صفحات سایت جهت حفظ ساختار ایندکسها.
- تکنیکهای پایداری کمپینهای گوگل ادز (Google Ads) با تکیه بر متدهای مدیریت GEO IP در شرایط ایراناکسس.
این داکیومنتهای فنی به دهها سایت ایرانی کمک کرد تا جایگاه خود را در ساختار سئو حفظ کنند و پس از بازگشت گوگل، دچار سقوط آزاد در ترافیک ارگانیک نشوند.
نگاهی به آینده
تجربه بحران اسفند ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵ بار دیگر ثابت کرد که بستر اینترنت آزاد، پایدار و بدون محدودیت، رگ حیاتی اقتصاد دیجیتال، خلاقیت و توسعه مدرن است. امید است که فضای کسبوکارهای آنلاین کشور دیگر هرگز شاهد اختلالات شبکهای و ساختاری نباشد و مسیر رشد، ثبات و شکوفایی میهن عزیزمان ایران هموار بماند.
منبع: گزارش عملکرد و تداوم خدمات آفرتو در بحران قطعی اینترنت بینالملل (اسفند ۱۴۰۴ – خرداد ۱۴۰۵)